| Długość | 129 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 2189 km² |
| Średni przepływ | 12 m³/s (Goleniów) |
| Uchodzi do | Odry |
Ina (niem. Ihna) należy do rzek, których początek wskazywany jest w kilku różnych miejscach. Według pierwszej wersji jej źródło leży na Równinie Drawskiej, w gminie Kalisz Pomorski, mniej więcej 2,5 km na wschód od kolonii Gronówko.
Według drugiej wersji rzeka zaczyna się w jeziorze Ińsko, od rowu odprowadzającego nadmiar wody ze zbiornika. Trzecia wersja umieszcza jej początek w granicach wsi Inka, na południe od jeziora Ińsko. Według czwartej rzeka bierze początek kilka kilometrów na wschód od Ciemnika i na południe od Ińska, a tworzą ją dwa cieki, określane w niemieckim nazewnictwie jako Faule Ihna i właściwa Ihna. Faule Ihna to niemiecka nazwa Małej Iny, lewego dopływu, który łączy się z Iną przy południowej granicy Stargardu.
Od źródła wskazywanego w pierwszej wersji Ina kieruje się na zachód, do wsi Ciemnik. Tam łączy się z Kanałem Iny, który prowadzi wodę z jezior Ińsko i Stubnica. Następnie skręca na południowy zachód i przepływa przez jezioro Krzemień, po czym kieruje się ku południowi, do Jeziora Bytowskiego.
W górnym biegu Ina przepływa przez szereg mniejszych jezior. Na krótkim odcinku źródłowym przecina Pojezierze Południowopomorskie, a poza nim Pojezierze Zachodniopomorskie i Pobrzeże Szczecińskie.
Iński Park Krajobrazowy utworzono 4 listopada 1981 roku w środkowej części Pojezierza Ińskiego, na terenie gmin Chociwel, Ińsko, Dobrzany i Węgorzyno, aby zachować szczególne walory krajobrazu polodowcowego oraz walory przyrodnicze. Park zajmuje 17 763 ha, a jego otulina – 26 240 ha; w granicach parku leży 18 jezior o powierzchni większej niż 5 ha. Największe z nich to Ińsko, Krzemień i Stubnica, a według opisu parku przez wszystkie trzy przepływa Ina. Wzdłuż wału moreny czołowej przebiega tu dział wodny między zlewnią Regi a zlewnią Iny, do której należą Pęzinka i Krępa. Najstarsze ślady obecności człowieka na obszarze parku, sprzed ośmiu tysięcy lat, znaleziono w dolinie Iny.
Jezioro Ińsko (niem. Enzigsee), którego nazwę wprowadzono urzędowo w 1949 roku, leży w granicach miasta i gminy Ińsko. Ma 596 ha powierzchni, z czego 22,3 ha przypada na trzy wyspy; największa z nich, Sołtyski, zajmuje około 20 ha i jest rezerwatem przyrody. Jezioro ma 5,4 km długości, 2,1 km szerokości i do 42 m głębokości, a jego wody zaliczono do I klasy czystości. Składa się z kilku rynien, a jego linia brzegowa liczy 32 km. Brzegi, przeważnie wysokie i miejscami urwiste, tworzone są przez wzgórza morenowe o wysokości względnej do 30 m. Według opisu jeziora przepływa przez nie Ina, łącząc je ze Stubnicą. Żyje tu Pallasea quadrospinosa, rzadki w Polsce skorupiak będący reliktem epoki lodowcowej, a samo jezioro leży w obszarze specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 „Ostoja Ińska”.
Jezioro Stubnica, zwane także Wisolą, leży w gminie Ińsko, około 1 km na południe od Ińska. Jego powierzchnię podaje się jako 173,9 ha (według danych z 1994 roku) lub 180 ha, a największą głębokość jako 15,4 m. Wcinający się od południa półwysep dzieli jezioro na dwa plosa: północne otaczają głównie łąki i pola uprawne, południowe – przede wszystkim lasy. Linia brzegowa jest silnie rozwinięta, z licznymi zatokami i półwyspami. Pod względem rybackim Stubnicę zalicza się do jezior leszczowych; podobnie jak Ińsko leży ona w obszarze „Ostoja Ińska”. Około 1 km na południowy wschód od jeziora leży wieś Gronówko. Nazwę Stubnica wprowadzono urzędowo w 1949 roku; wcześniej jezioro nosiło niemiecką nazwę Nethstubben-See.
Jezioro Krzemień, zwane też Jeziorem Krzemieńskim, leży w gminie Dobrzany, w południowej części parku, około 4 km na wschód od Dobrzan i około 5 km na południe od Ińska. Jego powierzchnię podaje się jako 233,35 ha (według danych gminy Dobrzany) lub 229 ha; jezioro ma 3,4 km długości i 1,0 km szerokości, a jego największa głębokość wynosi 29,2 m. Wody należą do II klasy czystości. Linia brzegowa jest przeważnie prosta, a brzegi są wysokie i od północy porośnięte lasem bukowym. Ina wpływa do jeziora od północnego wschodu dość wąskim, kamienistym korytem o szybkim nurcie, a opuszcza je szerokim, silnie zabagnionym wypływem, położonym 400 m na wschód od leżącej na południowym brzegu wsi Krzemień. W odległości 200 m od wlotu rzeki, w kierunku południowo-wschodnim, uchodzi do jeziora potok z pobliskiego jeziora Chotom.
W typologii rybackiej Krzemień jest jeziorem sielawowo-leszczowym: przeważają w nim leszcz i szczupak, a towarzyszą im okoń i węgorz. Zespół źródlisk, jezioro Chotom i las nad Krzemieniem tworzą od 2007 roku rezerwat przyrody nieożywionej „Krzemieńskie Źródliska”, w którym na powierzchnię wychodzą warstwy wodonośne i rozwijają się ekosystemy źródliskowe oraz bagienne. Przez rezerwat wiedzie znakowany na zielono Szlak Wzniesieniami Moreny Czołowej na trasie Dobrzany–Ińsko–Cieszyno. Dalej ku południowi Ina dociera do Jeziora Bytowskiego w gminie Dobrzany, zbiornika o powierzchni 12,00 ha. Nad jego północno-zachodnim brzegiem leży wieś Bytowo; wychodząca z niej droga lokalna przecina północną część jeziora, dzieląc ją na dwa fragmenty.
Nad Iną leżą trzy miasta: Recz, Stargard i Goleniów; do miast nadrzecznych zalicza się niekiedy także Ińsko. W Stargardzie znajduje się słynna Brama Młyńska.
Za Stargardem rzeka zatacza szeroki łuk ku północnemu zachodowi, wkracza w Puszczę Goleniowską i przepływa przez Goleniów.
Puszcza Goleniowska, przez którą przepływa Ina, nosiła do 1945 roku niemiecką nazwę Gollnower Heide. Ten zwarty kompleks leśny o powierzchni około 630 km² leży na Równinie Goleniowskiej i rozciąga się na wschód od jeziora Dąbie oraz Zalewu Szczecińskiego. Nazwa puszczy wywodzi się od leżącego w jej sercu Goleniowa; jako tereny łowieckie książąt Pomorza Zachodniego puszczę wzmiankowano po raz pierwszy w 1349 roku. W samym Goleniowie Ina jest największą z trzech płynących przez miasto rzek, obok Strugi Goleniowskiej i Wiśniówki; dawniej od strony południowo-zachodniej stanowiła przeszkodę trudną do pokonania dla najeźdźców próbujących zdobyć gród. W niemieckim nazewnictwie Goleniów to Gollnow, Ińsko – Nörenberg, a Ciemnik – Temnick. Goleniów i Stargard zalicza się do miast średniej wielkości, a Ińsko i Recz – do małych.
Ina kończy bieg w Domiąży, jednym z koryt Odry, poniżej jeziora Dąbie. Miejsce ujścia leży w gminie Goleniów, na północ od wsi Inoujście, przy południowym krańcu wyspy Mnisi Ostrów; rzeka uchodzi tu z prawej strony.
Dzisiejsze położenie ujścia nie jest pierwotne. W 1808 roku przeniesiono je w obecne miejsce – wcześniej rzeka kończyła bieg nieco dalej na południe, w pobliżu miejsca zwanego po niemiecku Ihnamünde. Opisy zakończenia biegu nie są jednak zgodne: według jednego z nich Ina uchodzi do jeziora Dąbie, według innego jej ujście znajduje się w Policach koło Szczecina.
Wieś Inoujście w gminie Goleniów (nazwa oboczna Piastowa Góra, do 1945 roku niem. Ihnamünde, Camelsberg) leży na półwyspie otoczonym wodami Odry (Domiąży), Iny i jeziora Dąbie (Iński Nurt). W 1750 roku założono tu kolonię Camelsberg, zamieszkaną przez chłopów i rybaków, która była własnością rodu von Petersdorf. Nazwę kolonii tłumaczy się dosłownie jako „Wielbłądzie Wzgórze”; pochodzi ona od dwóch podobnych do siebie wzniesień, przypominających garby wielbłąda. W XIX wieku powstał tu folwark należący do miasta, a w latach 20. XX wieku osadę przemianowano na Ihnamünde. Liczyła wówczas 171 mieszkańców; znajdowały się tu cmentarz, mleczarnia i kąpielisko, a przez Inę prowadził most.
W czasie drugiej wojny światowej wieś uległa zniszczeniu. Wkraczające do niej wojska radzieckie znalazły się pod ostrzałem oddziałów niemieckich zza Odry; w marcu 1945 roku Armia Czerwona zajęła miejscowość, którą następnie przekazano administracji polskiej. Po wojnie w jedynym budynku, który przetrwał, mieściła się Stacja Nautyczna Urzędu Morskiego Szczecin; jej latarnicy obsługiwali światła nawigacyjne wyznaczające tor wodny Świnoujście–Szczecin. Nazwę Inoujście wprowadzono urzędowo w 1948 roku. Ostatni mieszkaniec opuścił wieś w 1999 roku; zachowały się jedynie pozostałości cmentarza i fundamentów oraz jedna porzucona zagroda, a w okolicy występuje zespół roślinności łąkowej. Nieopodal osady Kamieniska, leżącej około 1 km na południe od Świętej, znajdują się ruiny dawnego mostu na Inie, który prowadził do Inoujścia.
Podstawowe dane hydrograficzne Iny różnią się w zależności od źródła. Długość rzeki podaje się jako 126 km, 128 km, 129 km albo 129,1 km. Powierzchnię dorzecza określa się na 2151 km², 2189 km² lub 2131 km².
Spadek rzeki wynosi 0,3 ‰. Średni przepływ pod Goleniowem szacuje się na 12 m³/s.
Według innych danych spadek rzeki wynosi 0,82 ‰, a różnica wysokości między źródłem a ujściem sięga 105 m. Lustro jeziora Krzemień leży na wysokości 90,9 m n.p.m.; ujście Stobnicy do Iny znajduje się na wysokości 31,1 m n.p.m., Reczycy – około 27 m n.p.m., a Małej Iny koło Stargardu – około 19 m n.p.m. Inoujście, leżące przy ujściu Iny, położone jest na wysokości 0,8 m n.p.m.
Lustro jeziora Ińsko leży na wysokości 130 m n.p.m. Według drugiej wersji z tego jeziora wypływa Ina, a według pierwszej wodę z niego prowadzi Kanał Iny.
Do Iny uchodzi Kanał Żukowski. Lewymi dopływami są Stobnica, zasilana przez Wardynkę, oraz Mała Ina. Z prawej strony uchodzą Reczyca, Krąpiel, do której wpadają Krępa i Pęzinka, a także Małka, Wisełka, Wiśniówka i Struga Goleniowska.
Za główne dopływy uważa się Krąpiel i Małą Inę; w jednym z wykazów dopływów obok nich wymieniono także Strugę Goleniowską oraz ciek zapisywany jako Reczek.
Krępiel, nazywana potocznie Krąpielą, to prawy dopływ Iny o długości 70 km, płynący w całości przez powiat stargardzki. Jako miejsce jej źródła podaje się Kamienny Most (78,5 m n.p.m.). Nad jej brzegami leżą Chociwel, Sułkowo i Pęzino, a do Iny uchodzi ona na południe od Stargardu. Fragment jej doliny powyżej Stargardu, niedaleko ujścia, objęto specjalnym obszarem ochrony siedlisk Natura 2000 „Dolina Krąpieli”. W ocenie stanu wód z 2010 roku, przeprowadzonej przy ujściu do Iny, elementy biologiczne zaliczono do II klasy, fizykochemiczne oceniono jako poniżej potencjału dobrego, a potencjał ekologiczny uznano za umiarkowany. Nazwę Krępiel wprowadzono urzędowo w 1949 roku; wcześniej rzeka nosiła niemiecką nazwę Krampehl.
Lewobrzeżna Mała Ina ma 55,06 km długości, a jej dorzecze zajmuje 426 km². Bierze początek w jeziorze Mielęcino, na południe od Krzęcina, i płynie przez Pojezierze Choszczeńskie oraz Równinę Pyrzycko-Stargardzką. Po drodze przepływa przez Dolice, a z Iną łączy się przy południowej granicy Stargardu, za Witkowem Drugim, w pobliżu wiaduktu drogi S10. Z lewej strony uchodzi do Iny także Stobnica o długości 15,4 km i powierzchni zlewni 201,14 km², płynąca przez powiat choszczeński. Wypływa ona z jeziora Stobno i kieruje się na wschód, przez Choszczno; w Radlicach przyjmuje Wardynkę, po czym zwraca się ku północy, a ujście do Iny ma w Stradzewie, na zachód od Recza.
Prawobrzeżna Reczyca, zwana też Reczkiem lub Ognicą, ma 16,79 km długości i zlewnię o powierzchni 60 km². Płynie w południowej części Pojezierza Ińskiego i północnej części Pojezierza Choszczeńskiego, głównie przez gminę Suchań, a na krótkim odcinku – przez gminę Dobrzany. Wypływa z Jeziora Sierakowskiego, a na północny wschód od Modrzewa łączy się z Kanałem Ognica, który zaczyna się na podmokłych terenach na północ od Błotna. Przepływa przez Suchań, gdzie w średniowieczu zasilała wodą fosę zamkową; napędzała też młyny wodne: dwa w Suchaniu i jeden w przysiółku Zastawie. Do Iny uchodzi na południowy zachód od Suchanówka. Przed drugą wojną światową strugę nazywano Krebs Bach, a obecną nazwę nadano jej rozporządzeniem Ministra Administracji Publicznej z 11 lutego 1949 roku.
Kanał Żukowski, o długości około 7 km, zaczyna się w Żukowie, a do Iny uchodzi poniżej Tychowa; leży na terenie gmin Suchań i Stargard Szczeciński. Biegnie równolegle do rzeki i służy do odwadniania północnej części jej bagnistej doliny; od połowy długości rozgałęzia się na liczne ramiona, którymi odprowadza wodę do Iny. W Goleniowie, w pobliżu mostu w ciągu ulicy Szczecińskiej, uchodzi natomiast do Iny Struga Goleniowska, zwana również Strumykiem Goleniowskim lub Smródką. Ma ona około 4,9 km długości, a jej przepływ maksymalny wynosi 0,62 m³/s; dawniej zasilała fosę przy murach miejskich.
Badania jakości wód przeprowadzone w 2009 roku objęły dwa przekroje. Pierwszy wyznaczono poniżej Recza Pomorskiego, na 98,7 km biegu rzeki: elementy fizykochemiczne oceniono tam jako poniżej stanu dobrego, biologiczne zaliczono do II klasy, stan ekologiczny uznano za umiarkowany, a chemiczny – za gorszy niż dobry. Drugi przekrój, poniżej Goleniowa, na 10,2 km, dał ocenę fizykochemiczną również poniżej stanu dobrego oraz III klasę elementów biologicznych przy umiarkowanym stanie ekologicznym; stan chemiczny wypadł tu jednak dobrze.
W obu przekrojach dwustopniowa ocena ogólna przyniosła ten sam wynik: stan wód Iny określono jako zły.
Rzeka jest też drogą, którą metale ciężkie trafiają do Morza Bałtyckiego. Według danych Inspekcji Ochrony Środowiska w ciągu 2012 roku spłynęło nią 1,1 tony miedzi i 0,4 tony cynku, a ponadto po mniej więcej 200 kg ołowiu i niklu oraz około 100 kg kadmu.
Spływy kajakowe można rozpoczynać w Reczu; trasa kajakowa wiedzie również od Sowna w gminie Stargard Szczeciński do Goleniowa.
Szlak kajakowy „Meandry Iny” liczy 33,5 km i bierze początek w Puszczy Goleniowskiej, niedaleko Bącznika, przy drodze łączącej Stawno z Kliniskami Wielkimi. Prowadzi przez Zabród, Goleniów, Modrzewie i Bolesławice do Inoujścia, a końcowy odcinek biegnie już wodami jeziora Dąbie, do ośrodka żeglarskiego w Lubczynie.
Do dawnego Inoujścia szlak wiedzie wodami Iny i Roztoki Odrzańskiej, a dalej prowadzi Odrą i jeziorem Dąbie. W Inie występują między innymi szczupaki i trocie wędrowne. Struga Goleniowska, podobnie jak inne małe dopływy, mogłaby służyć im za tarlisko, lecz ryby mają w niej do dyspozycji zaledwie kilkusetmetrowy odcinek, za którym zatrzymuje je wysokie spiętrzenie. W 2008 roku przy ujściu tej strugi do Iny obserwowano bobry.
W powiecie goleniowskim obowiązuje od 2012 roku zakaz pływania jednostkami z napędem motorowym. Znaczenie rybackie rzeki ocenia się jako niewielkie.
W przeszłości Ina miała znaczenie jako szlak handlowy. U jej ujścia, w Inoujściu, od XIII wieku działał port morski, którego właścicielem był Stargard. W czasach hanzeatyckich tą właśnie drogą miasto prowadziło ożywiony handel zbożem.
Powstanie portu u ujścia wiązało się ze zmianami w handlu i żegludze na przełomie XII i XIII wieku, gdy upowszechniły się kogi – statki o większej ładowności i zanurzeniu, które jednak mogły zawijać tylko do głębszych portów. Ina okazała się dla nich zbyt płytka, wskutek czego podupadał prasłowiański port w samym Stargardzie. Domniemywa się, że port przy ujściu powstał nie wcześniej niż w 1243 roku, który jest wcześniejszą z możliwych dat lokacji Stargardu; wśród przywilejów nadanych wówczas miastu była wolna żegluga po Inie. Dokumenty z 1220 roku, według których port miał już wtedy istnieć i należeć do cystersów z Kołbacza, uważa się za falsyfikaty.
W 1268 roku Barnim I nadał prawa miejskie Goleniowowi, a wraz z nimi 120 łanów gruntów ornych, 30 łanów pastwisk oraz Inę od 1 mili powyżej miasta aż po ujście. Od tego roku port służył także Goleniowowi, którego przystań powstała prawdopodobnie przy południowej odnodze rzeki, na brzegu przeciwległym do stargardzkiej. Stargard uzyskał formalne prawo do portu dopiero przywilejem z 1289 roku, który dawał mu grunty u ujścia Iny i zezwalał na budowę karczmy celnej. Zachodnia część portu należała do Stargardu, wschodnia – do Goleniowa; poza karczmami celnymi stały tam składy, szopy, pomosty i przystanie.
W XVI wieku wyprostowano koryto Iny; była ona jedną z pierwszych rzek w Europie poddanych takiemu zabiegowi. Z czasem jej żeglowność malała: około 1830 roku statki mogły korzystać już tylko z czterech mil biegu rzeki. Rangę drogi transportowej Ina zachowała jednak aż do drugiej wojny światowej.
Ina odegrała też rolę w politycznych dziejach Pomorza. Od 1295 do 1464 roku rozdzielała dwie jego części – szczecińską i wołogoską (Pomerania-Stettin i Pomerania-Wolgast).
Przywileje nadane Stargardowi wraz z prawem miejskim w 1243 roku, potwierdzone przez Barnima I w 1253 roku, a przez księcia wołogoskiego Warcisława IV w 1311 roku, obejmowały prawo wolnego handlu na całej Inie i możliwość korzystania z jej ujścia. Po podziale Pomorza w 1295 roku Stargard znalazł się jednak w księstwie wołogoskim, a jego port morski – w szczecińskim. Gdy w 1344 roku księstwo szczecińskie przejął Barnim III, który przestał honorować wcześniejsze przywileje Stargardu, stargardzianie musieli płacić cło podwójnie: na tak zwanej kłodzie goleniowskiej i w porcie w Inoujściu. W 1374 roku miasto wykupiło się od tych opłat u księcia Świętobora I za 7 tysięcy grzywien srebra. Kupcy stargardzcy handlowali niemal wyłącznie pszenicą; w 1363 roku wywieziono ze Stargardu do Lubeki 260 łasztów tego zboża. W latach 80. XIV wieku kupcy szczecińscy, za wiedzą i zgodą księcia Bogusława VII, napadli na stargardzkie statki stojące w porcie w Inoujściu.
Konflikt zbrojny między Szczecinem a Stargardem, zwany wojną pszenną, trwał od 1454 do 1464 roku. Rozpoczął się wiosną 1454 roku, kiedy szczecinianie zniszczyli port w Inoujściu i zablokowali palami południowe ujście Iny; w tym samym roku rozpięli też między brzegami łańcuchy, aby zatrzymać barki ze Stargardu. Stargardzianie częściowo udrożnili koryto, a gdy książę rozstrzygnął spór na ich korzyść, zerwali łańcuchy i zawiesili je na Bramie Młyńskiej w Stargardzie, gdzie znajdują się do dziś. W 1457 roku kupcy stargardzcy, nie mogąc w pełni oczyścić południowego koryta, zaczęli wykorzystywać północne ramię ujścia jako port. Szczecin powołał się wówczas na przywilej z 1301 roku, który przyznawał mu cały akwen między Krępą a północnym ramieniem Iny. Na początku 1458 roku kupcy szczecińscy znów napadli na kupców ze Stargardu i zniszczyli zabudowania portowe, a w czerwcu tego roku szczecinianie zablokowali palami także odcinek Domiąży od Mnisiego Ostrowa do ujścia Iny.
W 1459 roku stargardzianie przestawali korzystać z Inoujścia i coraz częściej wybierali drogę wodną przez Dziwnę do portu w Dziwnowie. Dnia 19 kwietnia 1460 roku Lubeka skierowała do Inoujścia trzy statki: „Katarzynę”, „Gabriela” i „Piotra”. Dowodzący konwojem Gert Kortsacke kupił w Stargardzie 200 łasztów zboża i bezpiecznie przewiózł je do Lubeki. Spór zakończyła mediacja miast hanzeatyckich: wiosną 1464 roku w Anklam zebrał się sąd rozjemczy, a w listopadzie tego roku Stargard, Szczecin i Strzałów podpisały pokój.
Do 1949 roku polska administracja posługiwała się niemieckim zapisem Ihna. W tym właśnie roku władze zmieniły go na dzisiejszą formę Ina.
Dnia 24 lutego 2000 roku powstał Związek Gmin Dorzecza Iny, którego siedzibą jest Marianowo; należy do niego sześć gmin: Dobrzany, Dolice, Marianowo, Maszewo, Recz i Suchań. Za swój cel związek przyjął ochronę wód, ziemi, powietrza oraz krajobrazu, traktowanych jako podstawa rekreacji i turystyki w dorzeczu. Od marca 2008 roku działa ponadto Towarzystwo Przyjaciół Rzek Iny i Gowienicy.
Ina uchodzi do Odry.
Opracowano na podstawie artykułu Ina w polskiej Wikipedii oraz odpowiadających mu artykułów w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, czeskiej, rosyjskiej, ukraińskiej; wykorzystano także artykuły: Iński Park Krajobrazowy, Ińsko (jezioro), Stubnica, Krzemień (Pojezierze Ińskie), Jezioro Bytowskie, Inoujście, Kamieniska, Krępiel, Mała Ina, Stobnica (dopływ Iny), Reczyca (dopływ Iny), Kanał Żukowski, Struga Goleniowska, Wojna Szczecina ze Stargardem o handel morski, Puszcza Goleniowska (licencja CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane, a tam, gdzie różnią się od cytowanego artykułu, wartości podane w samym artykule. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Ina