| Długość | 174,2 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 2081 km² |
| Średni przepływ | 22,3 m³/s (Mniszek nad Popradem) |
| Źródło | Tatry Wysokie |
| Uchodzi do | Dunajca |
Rzeka rodzi się w słowackiej części Tatr Wysokich, tam, gdzie schodzą się dwa górskie cieki. Jeden z nich, Krupa, wypływa z Popradzkiego Stawu (niem. Poppersee), drugi zaś, Hińczowy Potok (słow. Hincov potok, niem. Hinzenbach), uchodzi za główny ciek źródłowy i to on ma najdalej i najwyżej usytuowane źródła. Hińczowy Potok wypływa z polodowcowego Wielkiego Hińczowego Stawu, którego wysokość podawana jest niejednakowo: 1945 m n.p.m. albo 1965 m n.p.m.
Oba potoki łączą się w jedno koryto w Dolinie Mięguszowieckiej (słow. Mengusovská dolina, niem. Mengsdorfer Tal). Również wysokość tego miejsca podawana jest różnie: 1302 m, 1302,3 m albo 1302,8 m n.p.m. Inaczej opisuje się niekiedy sam początek rzeki: jako połączenie Hińczowego Potoku z Ľadovým potokiem, bez żadnej wzmianki o Krupie. W tym ujęciu wśród głównych dopływów górnego biegu wymienia się Wielicką Wodę (Velický potok), zaczynającą się na północny zachód od stawu Velické pleso.
Wraz z Hińczowym Potokiem różnica wysokości w systemie rzecznym Popradu sięga 1567 metrów i żaden inny system rzeczny na Słowacji nie ma tak dużego spadku.
Oba cieki źródłowe płyną Doliną Mięguszowiecką (węg. Menguszfalvi-völgy), jedną z większych dolin walnych po południowej stronie Tatr Wysokich na Słowacji; ma ona około 7,5 km długości i około 16,0 km² powierzchni. Podłoże doliny tworzą granity, a jej rzeźbę nadały lodowce. W fazie maksymalnego rozwoju lodowiec tej doliny zlewał się z lodowcem sąsiedniej Doliny Młynickiej w jeden lodowiec piedmontowy o powierzchni 3900 ha i grubości 200 m. Wyniesione przez niego na przedpole moreny są największe w całych Tatrach: zajmują 20 km², a ich łączna objętość sięga 1,7 km³. Dolina otwiera się ku południowi; jej dolna część jest dość wąska i zalesiona, a wyżej krajobraz nabiera charakteru alpejskiego.
Hińczowy Potok (węg. Hincó-patak) ma 4,9 km długości. Wypływa u południowego brzegu Wielkiego Hińczowego Stawu i spływa Doliną Hińczową, czyli górną częścią Doliny Mięguszowieckiej, a po drodze przepływa przez niewielkie stawki zwane Hińczowymi Okami. Zasilają go Szatani Potok, Mały Hińczowy Potok oraz wypływający z Żabich Stawów Żabi Potok Mięguszowiecki. Ten ostatni dochodzi dwoma ramionami: według jednego opisu lewe z nich uchodzi na wysokości 1541,2 m n.p.m., według innego połączenie obu potoków następuje na wysokości około 1545 m n.p.m. Poniżej tego miejsca ciek nosi nazwę Mięguszowiecki Potok, choć niekiedy nazwę Hińczowego Potoku stosuje się aż do połączenia z Krupą. Przed tym połączeniem potok wkracza jeszcze w obszar zwany Tatranské podhorie.
Wielki Hińczowy Staw (słow. Veľké Hincovo pleso, węg. Nagy-Hincó-tó) leży w kotle lodowcowym o dnie z litej skały, zamkniętym od południa skalnym ryglem. Według jednego z opisów jego lustro znajduje się na wysokości 1944,8 m n.p.m., o 551 m wyżej niż Morskie Oko. Według innych danych Hińczowy Potok wypływa ze stawu na wysokości 1940 m n.p.m. Staw ma 20,08 ha powierzchni, 53,7 m głębokości i 4 138 698 m³ objętości. W słowackiej części Tatr nie ma większego ani głębszego stawu, a w całych Tatrach zajmuje on czwarte miejsce pod względem powierzchni i trzecie pod względem głębokości. Woda jest bardzo przejrzysta: według pomiarów Ludomira Sawickiego z 1909 roku jej przezroczystość sięga 19 m. Nazwę stawu podania ludowe wywodzą od słowackiego imienia Hinško (Ignaś).
Krupa (niem. Krupabach, węg. Krupa-patak), lewy z dwóch cieków źródłowych, ma 2,1 km długości. Opuszcza Popradzki Staw, kierując się na południe, a na wysokości około 1300 m n.p.m. spotyka się z Mięguszowieckim Potokiem i razem z nim daje początek Popradowi. Sam staw, dawniej zwany Rybim Stawem lub Małym Rybim Stawem, leży w dolnej części Doliny Złomisk, bocznej odnogi Doliny Mięguszowieckiej; jego kotlina powstała na bazie misy glacjalno-erozyjnej, a lustro wody znajduje się na wysokości 1494,3 m n.p.m. Pomiar z 1927 roku wykazał 6,26 ha powierzchni i 16,6 m głębokości, a pomiary z lat 1961–1966 – odpowiednio 6,88 ha i 17,6 m. Od wschodu uchodzi do niego spływający Doliną Złomisk Zmarzły Potok (słow. Ľadový potok), który wypływa ze Zmarzłego Stawu.
Popradzki Staw należy do nielicznych stawów tatrzańskich, w których naturalnie występują ryby; żyje w nim pstrąg potokowy. Temperatura wody przy powierzchni nie przekracza 16 °C; lód skuwa staw przeciętnie 11 listopada, a topnieje 21 maja. Woda ma barwę żółtozieloną i jak na stawy tatrzańskie jest mało przezroczysta (według pomiarów Ludomira Sawickiego z 1909 roku – 5,7 m), gdyż dzięki południowej wystawie w stawie rozwija się bogatszy plankton niż w położonym o 100 m niżej Morskim Oku. Otoczenie stawu jest objęte ścisłą ochroną w rezerwacie „Dolina Mięguszowiecka”, a nad jego brzegiem stoją schronisko nad Popradzkim Stawem i schronisko Majlátha. Właścicielem Doliny Mięguszowieckiej był od najdawniejszych czasów ród Máriássych z Batyżowiec; w latach 1897–1898 część doliny nabył Christian Hohenlohe i włączył ją do swojego rezerwatu łowieckiego, a w 1928 roku teren wykupił rząd Czechosłowacji z przeznaczeniem na zalążek TANAP-u. W XIX wieku wypasano tu głównie woły.
Długość Popradu podawana jest różnie. Spotyka się wartość 174,2 km, w zaokrągleniu 174 km, ale według innych danych rzeka ma 170 km, 168,8 km, a nawet tylko 167 km. Zgodność panuje właściwie jedynie co do odcinka granicznego, któremu przypisuje się 31,1 km. Pozostałe dane znów się rozchodzą: na Słowację przypada 113 km, 107 km, 100 km albo aż 144,2 km, a na Polskę 30,9 km lub 30,7 km; według jeszcze innego ujęcia w polskich granicach leży nawet 63 km biegu rzeki.
Podobnie jest ze zlewnią: jej powierzchnię określa się na 2081 km², 2077 km² albo 1889,2 km². Część słowacką szacuje się zwykle na 1594,1 km², choć według innych danych wynosi ona 1950 km². Polska część zajmuje według różnych źródeł 486,9 km², 483 km² lub zaledwie 295,1 km². W hierarchii sieci rzecznej Poprad jest ciekiem trzeciego rzędu.
Za pośrednictwem Dunajca i Wisły Poprad należy do zlewiska Morza Bałtyckiego i jest w praktyce jedyną słowacką rzeką spoza dorzecza Dunaju, a więc i spoza zlewiska Morza Czarnego. Z tego powodu europejski dział wodny odchodzi w tym rejonie od głównego grzbietu Karpat i przecina Spisz w poprzek. Zlewnię rzeki stanowi właśnie górny Spisz.
Poprad zalicza się ponadto do nielicznych cieków, które przełamują łuk karpacki. Jest też jedyną dużą rzeką Słowacji, która płynie na północ, ku południowej Polsce.
Od miejsca powstania rzeka okrąża Tatry Wysokie od południa i wpływa do Kotliny Popradzkiej. Na Słowacji płynie przez powiaty Poprad, Kieżmark i Stara Lubowla, należące do kraju preszowskiego, w Polsce zaś przez województwo małopolskie.
Górny bieg rzeki przebiega osią Kotliny Popradzkiej (słow. Popradská kotlina, niem. Poppertal, Popper-Niederung). W regionalizacji Jerzego Kondrackiego kotlina stanowi wschodnią część Obniżenia Liptowsko-Spiskiego, a w słowackim podziale geomorfologicznym razem z Kotliną Liptowską wchodzi w skład Kotliny Podtatrzańskiej. Na północy sąsiaduje z Tatrami i Magurą Spiską, na wschodzie z Górami Lewockimi, od południowego zachodu zamykają ją Kozie Grzbiety, a na południowym wschodzie przechodzi w Kotlinę Hornadzką. Na zachodzie oddziela ją od Kotliny Liptowskiej Szczyrbski Dział, a granicę wyznacza w rejonie Szczyrby dział wodny między Popradem a Wagiem, ściślej Białym Wagiem. Cała kotlina należy do historycznego Spisza.
Źródła mineralne występują w kotlinie w wielu miejscach, między innymi w Toporcu, Wybornej, Hozelcu, Podhoranach, Ganowcach, Starym Smokowcu i Spiskiej Białej, a termalne – na przykład w Popradzie, Gierlachowie i Wierzbowie. Z występującymi w Ganowcach źródłami termalnymi związane jest tamtejsze złoże trawertynu (travertínová kopa Hôrka), w którym podczas wydobycia natrafiono na odlew czaszki neandertalczyka.
Rzeka przepływa przez Svit oraz Poprad, największy ośrodek na całym jej biegu. Dalej leżą Veľká Lomnica, Kieżmark i Spiska Biała, którą rzeka mija bokiem, a następnie Podoliniec i Stara Lubowla. Do średnich miast nad Popradem zalicza się Poprad, Starą Lubowlę oraz, już po polskiej stronie, Nowy Sącz, a do małych – Svit, Kieżmark, Spiską Białą i Podoliniec.
Za Kotliną Popradzką rzeka kieruje się na północny wschód i przeciska się między Magurą Spiską i Tatrami Wysokimi po jednej stronie a Górami Lewockimi po drugiej, po czym wypływa na Kotlinę Lubowelską; według innego opisu płynie za tym odcinkiem przez Spišsko-šarišské medzihorie. Przed barierą Gór Lubowelskich przepływa przez zabytkową Lubowlę i zatacza łuk ku wschodowi. Koło wsi Pławiec gwałtownie skręca na północny wschód, we wsi Čirč przecina granicę Polski, po czym obiera kierunek północno-zachodni.
Granicę polsko-słowacką Poprad wyznacza na dwóch odcinkach. Pierwszy, długi na 5,1 km, ciągnie się od Leluchowa do Muszyny, drugi (26 km) – od Legnavy do Piwnicznej-Zdroju. Na przestrzeni od Čirča po Mniszek nad Popradem rzeka rozdziela oba państwa, z wyjątkiem okolic Muszyny, gdzie linia graniczna odsuwa się od koryta na korzyść Polski.
W innym ujęciu krótszy, 5,1-kilometrowy odcinek graniczny ciągnie się między miejscowością Ruská Voľa nad Popradom a Muszyną, a dłuższy, 26-kilometrowy – między Legnavą a Mniszkiem nad Popradem.
Łącznie rzeka tworzy więc 31 z 541 km granicy polsko-słowackiej. Pod Mniszkiem, na wysokości 379 m n.p.m., ostatecznie opuszcza Słowację i kieruje się ku uzdrowiskowej Piwnicznej-Zdroju.
Beskid Sądecki Poprad pokonuje doliną przełomową, rozdzielając dwa główne pasma tych gór: Pasmo Radziejowej i Pasmo Jaworzyny Krynickiej. Przez terytorium Polski płynie około 25 km wąską, stopniowo rozszerzającą się doliną, aż między Starym a Nowym Sączem uchodzi z prawej strony do Dunajca.
Wysokość ujścia określa się na 285 m n.p.m. albo na 292 m n.p.m.; według jednego ze źródeł podających tę drugą wartość ujście leży naprzeciwko wsi Podrzecze. Inny opis lokalizuje zaś koniec biegu rzeki powyżej Starego Sącza. W jednym z zestawień miejscowości położonych nad rzeką po polskiej stronie wymienia się Krynicę-Zdrój, Muszynę, Piwniczną-Zdrój, Rytro, Stary Sącz i Żegiestów.
Poprad nie ma większych dopływów – zasilają go natomiast górskie rzeczki i potoki. Z prawej strony, jeszcze na Słowacji, uchodzą do niego kolejno Młynica (Mlynica), Potočký (zapisywany też jako Potôčik), dalej Hozelský potok, Kamenný potok, Vrbovský potok, Ľubica, Zlatná, Šuplatský potok, Križovevský potok, Holumnický potok, Lomnický potok, Kamrovský potok, Jakubianka, Ľubovnianka, Šambronka, Hromovec, Ľubotínka i Soliská.
Rolę cieku granicznego pełni Smereczek (słow. Smrečný potok). Poniżej uchodzą już potoki polskie: Kraczoników Potok, Kraczoń, Zimne, Podgórny Potok, Muszynka, Szczawnik, Milicki Potok, Milik, Żegiestowski Potok, Zdziar, Wierchomlanka i Łomniczanka, następnie Kokuszczański Potok (w jednym z wykazów w tym miejscu figuruje Jaworzyna), a na końcu Głęboczanka, Potok Życzanowski oraz Żeleźnikowski Potok. W jednym ze skróconych zestawień prawą stronę reprezentują jedynie Podgórny Potok, Szczawnik, Wierchomlanka, Łomniczanka i Głęboczanka.
Z lewej strony uchodzą najpierw Wielka Huczawa (słow. Veľký Šum), Haganský potok, Wielicka Woda (Velický potok), Sławkowski Potok, Rovny potok, Červený potok, Zimna Woda (Studený potok), Łomnica, Slavkovský jarok oraz Stranský potok.
Dalej dołączają Biała Woda Kieżmarska, Hlboká voda, Czarna Woda Rakuska i Bielski Potok (w jednym z wykazów w tym miejscu figurują Beliansky potok i Biela), a potem Vojnianský potok, Toporský potok, Hladký potok, Križny potok, Dlhý potok, Rieka, Lackovský potok, Kamienka, Wielki Lipnik, Mały Lipnik, Jarzębiński Potok (Jarabinský potok), Pasterník, Maslienka, Chmielnicki Potok, Údolčanka, Krčmársky potok, Dubničný potok, Podmagurský potok, Kurčinský potok, Podzielne, Hrebeniacky potok, Starina, Zavřřsky potok (wymieniany tylko w jednym z wykazów), wreszcie Lipnik, Sulinsky potok, Grešácky potok i Hranična.
Ostatnie dopływy z tej strony leżą już w Polsce: Czercz, Młodowski Potok, Wielka Roztoka, Grabowski Potok i Przysietnicki Potok, nazywany też Przysietnicą.
Wśród lewych dopływów wymienia się niekiedy Skalnatý potok. Hranična, która uchodzi przy Mniszku nad Popradem, na odcinku, gdzie rzeka wyznacza granicę z Polską, do 1949 roku nosiła nazwę Granastov.
Wielicka Woda (słow. Velický potok), jeden z ważniejszych lewych dopływów, to rwący potok tatrzański o długości 22 km; jej zlewnia ma 59,9 km² powierzchni i jest zalesiona średnio w 40%. Rodzi się w kotle lodowcowym na południowym stoku szczytu Velický štít (2319 m n.p.m.), gdzie na wysokości około 2120 m n.p.m. wypływa ze stawków Horné Velické plieska. W obszarze źródłowym spływa z dużym spadkiem na południowy wschód, najpierw przez staw Dlhé pleso (1939,0 m n.p.m.), a dalej, po skręcie na południe, przez staw Velické pleso (1665,5 m n.p.m.). Następnie wkracza w Tatranské podhorie, a potem w Kotlinę Popradzką. Tam, na północny wschód od Svitu, przyjmuje z prawej strony Batizovský potok, a dalej z lewej Gerlachovský potok. Do Popradu uchodzi w granicach miasta Poprad, na południe od dzielnicy Spišská Sobota, w pobliżu Aquacity Poprad, na wysokości około 665 m n.p.m.
Biała Woda Kieżmarska odwadnia wschodnią część Tatr Wysokich; ma 20,9 km długości i zlewnię o powierzchni 30 km². Powstaje z połączenia dwóch potoków: Zelený potok odprowadza wody z doliny, w której leży staw Zelené pleso, a Biely potok wypływa ze stawów Biele plesá; niektóre opracowania błędnie uznają ten drugi za ciek źródłowy rzeki. Biała Woda płynie na wschód obok miejscowości Mlynčeky i niedaleko Kieżmarku uchodzi do Popradu. Ze względu na mały przepływ i liczne kamienie w korycie nie nadaje się do spływów; jedynie przy wysokiej wodzie jest teoretycznie spławna od miejscowości Mlynčeky. Jej nazwa należy do najwcześniej odnotowanych nazw geograficznych Tatr Wysokich: już w dokumentach dotyczących gruntów z 1285 roku pojawia się rzeka Bela spływająca ze „Śnieżnych Gór”, jak dawniej nazywano Tatry. Dávid Fröhlich w tekstach łacińskich z lat 1639 i 1644 nazywał ją Albula Amnis, Matej Bel w 1736 roku posłużył się nazwą Albula Kesmarkiensis, a Pavol Kray, który w 1715 roku jako pierwszy przedstawił ją na mapie Spisza, użył niemieckiej nazwy Weiss Wasser.
Z prawej strony uchodzi Jakubianka o długości 23,5 km. Zaczyna się pod Ihlą w Górach Lewockich, w ich części zwanej Levočská vysočina, i w górnym biegu płynie głównie na północny wschód, a później na północ. Przepływa skrajem wsi Jakubany, a następnie przez wieś Nová Ľubovňa, w granicach której przyjmuje swój najważniejszy dopływ, lewobrzeżny Kolačkovský potok. Potem wkracza do Kotliny Lubowelskiej i przepływa przez Starą Lubowlę, gdzie dawniej na odcinku około 2 km rozdzielała się na dwa ramiona; obecnie płynie tam uregulowanym korytem, a do Popradu uchodzi na północ od centrum miasta, na wysokości 515 m n.p.m.
Ľubotínka, długa na 16,5 km, płynie na pograniczu Spisza i regionu Šariš, na terenie powiatów Sabinov i Stara Lubowla. Jej źródło leży na wysokości około 1075 m n.p.m. u wschodniego podnóża Kuligury (1250,0 m n.p.m.) w Górach Lewockich. Potok przepływa przez wsie Bajerovce, Vislanka, Ďurková i Ľubotín, a do Popradu uchodzi na północny zachód od ostatniej z nich, na wysokości około 480 m n.p.m.
Muszynka, prawy dopływ Popradu, płynie w całości w powiecie nowosądeckim. Jej źródła leżą na wysokości około 680 m n.p.m. pod Przełęczą Tylicką, w miejscowości Muszynka. Stamtąd rzeka płynie dość prostym korytem ku północnemu zachodowi, do Tylicza; jej dolina stanowi na tym odcinku granicę między Beskidem Niskim a Pasmem Leluchowskim. W Tyliczu przyjmuje z prawej strony swój największy dopływ, Mochnaczkę, a napotkawszy Pasmo Jaworzyny Krynickiej, skręca na południowy zachód. Na odcinku od Tylicza przez Powroźnik do Muszyny kręta rzeka tworzy głęboki przełom między Pasmem Jaworzyny Krynickiej a Górami Leluchowskimi; wzdłuż koryta biegnie tu droga wojewódzka nr 971. Koryto jest częściowo uregulowane, a dno kamieniste lub piaszczyste; głębokość wody waha się od 30 do 150 cm. Do Popradu Muszynka uchodzi w Muszynie, na wysokości 444 m n.p.m.
Wierchomlanka ma źródła pod główną granią Pasma Jaworzyny Krynickiej, na odcinku między Łabowską Halą a Runkiem (1082 m n.p.m.); najwyżej położone z nich bije na wysokości 940 m n.p.m. na południowo-zachodnich stokach Runka. Jej górny bieg nosi nazwę Potasznia, a nazwę Wierchomlanka ciek przyjmuje dopiero poniżej ujścia Baraniackiego Potoku. Cała zlewnia mieści się w obrębie wsi Wierchomla Wielka w gminie Piwniczna-Zdrój. Potok zbiera też wody mineralne z kilku wypływów w Wierchomli Małej i Wielkiej, płynie kamienistym, całkowicie uregulowanym korytem i uchodzi do Popradu na wysokości około 393 m n.p.m.
Łomniczanka, licząca około 8 km długości, wypływa na wysokości około 1026 m n.p.m. na południowych stokach Wierchu nad Kamieniem; niemal cały jej bieg przypada na Łomnicę-Zdrój, a tylko końcowy odcinek przed ujściem leży w Piwnicznej-Zdroju. Do Popradu uchodzi na wysokości 380 m n.p.m. Ostatnie 3,5 km jej biegu uregulowano; odcinek ten zaczyna się ponad 5-metrowym sztucznym wodospadem, a mniej więcej 4 km w górę od ujścia znajduje się naturalny wodospad o wysokości 1 m, chroniony wraz z fragmentami skał jako pomnik przyrody. Przy korycie potoku znajdują się trzy źródła wód mineralnych: Źródło Stanisław, Źródło Łomniczanka i Zdrój Łomniczanka.
W Mniszku nad Popradem średni roczny przepływ wynosi 22,3 m³/s, a dla przekroju na granicy państwowej podaje się też 22 m³/s.
Znacznie mniej wody niesie rzeka w górnym biegu. W Matejovcach, dzielnicy miasta Poprad, średni przepływ wynosi 3,31 m³/s, minimalny – 1,10 m³/s, a maksymalny sięga 243 m³/s.
Przy ujściu do Dunajca, między Starym a Nowym Sączem, średni przepływ Popradu wynosi 23 m³/s.
W dokumentach źródłowych nazwa Popradu należy do najstarszych zanotowanych na Podtatrzu. Zapis z 1244 roku brzmi Poprad, ale obok niego pojawiają się warianty Poprat, Popart, Paprad czy Poprut. Skąd wzięło się samo słowo, pozostaje kwestią sporną.
Według jednego z objaśnień nazwa wywodzi się od prasłowiańskiego czasownika pręd- o znaczeniu „szybko płynąć, skakać”, zachowanego w słowackich wyrazach priasť i pradenie. Zagadnieniu temu Šimon Ondruš poświęcił osobne studium „Ešte raz o pôvode tatranskej rieky Poprad”, opublikowane w 1991 roku w czasopiśmie „Slovenská reč”.
Poza polską formą nazwy w użyciu są także formy: słowacka Poprad, niemiecka Popper, węgierska Poprád oraz łemkowska i rusińska Попрад. Hasło poświęcone rzece znalazło się również w ósmym tomie „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1887 roku, na stronie 807.
W połowie XIX wieku rzekę opisał Wincenty Pol w pracy „Rzut oka na północne stoki Karpat”. Jej źródła umieszczał na Spiszu, poniżej działu wodnego u podnóża Tatr, powyżej miasta Poprad, a długość biegu określał na mniej więcej osiemnaście mil. Dolinę widział jako dziką i górską, na Spiszu zasypaną kamieńcem; niżej zwężała się w głęboki wyłom w okolicach Piwnicznej, by pod Sączem znów rozłożyć się szeroko.
Żeglownej drogi Pol się tu właściwie nie dopatrywał, dopuszczał natomiast spław tratew, i to już powyżej Kieżmarku. Notował, że tratwy pokonywały milę w ciągu dwóch godzin, a ruszać mogły dopiero wtedy, gdy woda podniosła się o dwanaście cali ponad zwykły stan – i nawet wówczas szło to z wielkim trudem.
Przeszkód wyliczał kilka. Poniżej Kieżmarku spławowi zawadzały jazy, a na odcinku między Lublanami a Sączem – ogromne rumowisko skalne w korycie, nagromadzone zwłaszcza po pamiętnej powodzi z 1813 roku. Z obawy przed niebezpieczeństwem lub zwłoką częściej więc wożono towar ze Spisza do Sącza „na osi”, czyli wozami.
Już w wiekach średnich doliną prowadził szlak handlowy wiążący Spisz z Małopolską, strzeżony między innymi przez Zamek Lubowelski. Sama rzeka odgrywała jednak w tym transporcie niewielką rolę.
Dziś słowackiemu odcinkowi towarzyszy na całej długości droga, która przedłuża korytarz komunikacyjny doliny górnego Wagu na wschód, w stronę Preszowa (E50). Po polskiej stronie granicy wzdłuż rzeki, na odcinku z Muszyny do Piwnicznej-Zdroju, biegnie widokowa droga wojewódzka nr 971.
Polską częścią doliny biegnie ponadto na całej długości linia kolejowa: z Nowego Sącza dochodzi do granicy w Leluchowie, dalej do słowackiego Pławca, a stamtąd prowadzi w górę doliny aż do miasta Poprad.
Linię kolejową Nowy Sącz – Muszyna zbudowano w latach 1874–1876, lecz przystanek w Piwnicznej powstał dopiero w 1908 roku, gdy miasto przekazało kolei subwencję na ten cel. Przez Żegiestów i Rytro biegnie linia kolejowa nr 96 Tarnów – Leluchów; w Rytrze towarzyszy jej nad Popradem droga krajowa nr 87, łącząca Nowy Sącz z dawnym przejściem granicznym Piwniczna – Mniszek nad Popradem. W 2010 roku powódź zerwała most kolejowy na Popradzie w pobliżu Starego Sącza; przeprawę odbudowano w 2011 roku.
Na lewym brzegu, w północnej części Gór Lubowelskich, leży słowacka wieś Mniszek nad Popradem (słow. Mníšek nad Popradom), przy której rzeka wyznacza granicę z Polską. Pierwsze wzmianki o osadnictwie w tej okolicy pochodzą z 1293 roku, gdy miała tu istnieć niewielka osada zakonu pustelniczego, a w 1323 roku lokowano na prawie wołoskim osadę przyklasztorną Heremitoris. W latach 1412–1769 miejscowość leżała w granicach administrowanego przez Polskę starostwa spiskiego, a w XIX wieku znajdowała się na samej granicy Królestwa Węgier i Galicji. W latach 1856–1867 działał tu hamer, czyli huta żelaza, do którego dowożono rudę z Jakuban; później funkcjonowały huta szkła, czynna do 1875 roku, oraz tartak.
Powódź z 1813 roku poważnie uszkodziła tamtejszy kościół. Władysław L. Anczyc, który w latach 60. XIX wieku podróżował doliną Popradu, zanotował, że wieża stoi, ale z kościoła została tylko połowa, bo drugą zabrała powódź; świątynię odbudowano dopiero około 1900 roku. W latach 1971–2007 działało w Mniszku polsko-słowackie drogowe przejście graniczne, a 1 października 2015 roku oddano do użytku most graniczny Piwniczna – Mniszek. W herbie wsi, przyjętym w 1993 roku, niebieska tarcza symbolizuje Poprad.
Piwniczną założono w 1348 roku w dolinie Popradu, na tak zwanym surowym korzeniu, na mocy dekretu króla Kazimierza III Wielkiego, w ramach polityki obronnej opartej na zakładaniu osad wzdłuż ówczesnych granic Polski; zasadźcą na prawie magdeburskim był Hanko, mieszczanin z Nowego Sącza. Pierwotna nazwa osady, Piwniczna Szyja, używana do końca XVIII wieku, odnosiła się do wąskiego przesmyku, gardzieli, czyli charakterystycznego zwężenia Popradu w okolicy dzisiejszego Międzybrodzia. Miasto rozwijało się szybko dzięki położeniu przy ruchliwym szlaku handlowym prowadzącym na Węgry oraz licznym przywilejom królewskim. Ewaryst Andrzej Kuropatnicki w „Geografii (…) Galicyi i Lodomeryi”, wydanej po raz pierwszy w 1786 roku, scharakteryzował je krótko słowami: „Komorami celnemi od Węgier znakomite miejsce”.
Najniższy punkt miasta, na wysokości 357 m n.p.m., leży w dolinie Popradu w rejonie przysiółka Witkowskie. Do tutejszych atrakcji należą spływy łodziami doliną Popradu i wędkowanie na rzece. Od 1965 roku działa w Piwnicznej regionalny zespół folklorystyczny „Dolina Popradu”, prezentujący kulturę i folklor górali nadpopradzkich, zwanych czarnymi góralami, a miejscowy ośrodek kultury organizuje lub współorganizuje co roku między innymi Sobótki Nadpopradzkie i Jesień Popradzką.
Wieś Rytro, siedziba gminy, leży w Beskidzie Sądeckim nad Popradem, przy ujściu Wielkiej Roztoki, zwanej też Roztoczanką lub Rytrzanką. Swoje powstanie i nazwę zawdzięcza zamkowi położonemu na Zamczysku, wysoko nad nurtem rzeki, na terenie należącym dziś do Suchej Strugi; wśród dawnych nazw miejscowości wymienia się castrum Ritter z 1312 roku. Tradycja, która wywodzi się z zapisu w „Księdze uposażeń diecezji krakowskiej” Jana Długosza z około 1475 roku, głosi, że około 1244 roku osiedlili się tu niemieccy rycerze – stąd nazwę wyprowadza się od niemieckiego słowa Ritter, czyli „rycerz”. Ruiny zamku, wpisane do rejestru zabytków, w ostatnich latach były stopniowo odsłaniane i rekonstruowane pod nadzorem konserwatora. W sierpniu 1939 roku saperzy z 2 Brygady Górskiej Armii „Karpaty” zbudowali na górze Połom, na północny zachód od centrum wsi, schron polowy, a do wybuchu wojny zdążyli jeszcze wznieść umocnienia polowe od strony południowej i zachodniej, skąd spodziewano się ataku. Niemcy nadeszli jednak od północy, przez Łącko i Stary Sącz, i umocnienia okazały się nieprzydatne.
Dolina jest objęta ochroną krajobrazową w ramach Popradzkiego Parku Krajobrazowego, w którego granicach leży znaczna część polskiej zlewni rzeki. Obszar ten obfituje w wypływy wód mineralnych, także termalnych, i to one stały się podstawą rozwoju tutejszego lecznictwa uzdrowiskowego.
W Piwnicznej źródła wód mineralnych odkryto w latach następujących po pożarze miasta w 1876 roku, a w 1884 roku przybyli pierwsi kuracjusze; do 6 lutego 1998 roku miasto nosiło nazwę Piwniczna. W tutejszym przemyśle przeważa wydobycie wody mineralnej, a największym zakładem w mieście jest rozlewnia „Piwniczanka”. Nad Popradem leży także Żegiestów; w 1924 roku część tej wsi uznano za uzdrowisko o charakterze użyteczności publicznej. Obecnie leczy się tu choroby układu trawienia, schorzenia reumatologiczne oraz choroby nerek i dróg moczowych. Na terenie uzdrowiska udokumentowano szczawy o mineralizacji od 1,0 do 2,3 g/dm³, a wody lecznicze ujmuje się ze źródła Anna i trzech odwiertów.
Na odcinku górnym i środkowym rzeka tworzy kilka przełomów. Turystycznie wykorzystywany jest przełom pomiędzy Piwniczną-Zdrojem a Rytrem, popularny cel wycieczek.
Popradzki Park Krajobrazowy utworzono 11 września 1987 roku uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Nowym Sączu. Należy do największych parków krajobrazowych w Polsce: ma 53 419,14 ha powierzchni, a jego otulina – 25 062,67 ha. Obejmuje wyższe partie Pasma Radziejowej i Pasma Jaworzyny Krynickiej wraz z rozdzielającą je przełomową doliną Popradu, a także leżącą w Polsce część Gór Czerchowskich; od wschodu sięga Krynicy i Tylicza, od zachodu Łącka i Krościenka nad Dunajcem, od północy Starego Sącza, a od południa granicy ze Słowacją. Na obszarze parku znajduje się 20% krajowych zasobów wód mineralnych; w jego granicach leży 13 rezerwatów przyrody, a w otulinie kolejne 4.
Na terenie parku, w dolinach Popradu i Dunajca oraz wzdłuż brzegów większych potoków, wykształciły się łęgi olchowe oraz zarośla szuwarowe z trzciną pospolitą, mozgą trzcinowatą, skrzypem bagiennym i manną fałdowaną. W okolicach Rytra rośnie głóg wielkoowocowy, który ma tu swoje jedyne naturalne stanowisko w Polsce. W dolinach obu rzek miejscami żyje bóbr i pojawia się wydra, a na terenie parku gniazduje bocian czarny, którego można niekiedy zobaczyć w płytkich wodach Popradu.
Poprad uchodzi do Dunajca.
Opracowano na podstawie artykułu Poprad (rzeka) w polskiej Wikipedii oraz odpowiadających mu artykułów w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, czeskiej, rosyjskiej, ukraińskiej, słowackiej; wykorzystano także artykuły: Dolina Mięguszowiecka, Hińczowy Potok, Wielki Hińczowy Staw, Krupa (potok), Popradzki Staw, Hincov potok (Wikipedia w wersji słowackiej), Velický potok (prítok Popradu) (Wikipedia w wersji słowackiej), Kežmarská Biela voda (Wikipedia w wersji słowackiej), Jakubianka (Wikipedia w wersji słowackiej), Ľubotínka (Wikipedia w wersji słowackiej), Muszynka (rzeka), Wierchomlanka, Łomniczanka (dopływ Popradu), Mniszek (Słowacja), Piwniczna-Zdrój, Rytro, Żegiestów, Popradzki Park Krajobrazowy, Kotlina Popradzka (licencja CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane, a tam, gdzie różnią się od cytowanego artykułu, wartości podane w samym artykule. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Poprad