| Długość | 172 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 3639 km² |
| Średni przepływ | 14,5 m³/s |
| Źródło | Mamry |
| Uchodzi do | Pregoła |
Rzeka zaczyna się nie w źródlisku, lecz w odpływie — za jej początek przyjmuje się miejsce, w którym wody wielkiego mazurskiego kompleksu Mamr znajdują ujście i ruszają na północ. Niemieckie opracowanie lokuje ten start na Mazurach i posługuje się dla jeziora dawną nazwą Mauersee, ukraińskie przypisuje odcinek źródłowy do województwa warmińsko-mazurskiego, a rosyjskie podaje rzędną wypływu — 115,8 m n.p.m. — i wiąże go z okolicami Węgorzewa, znanego wcześniej jako Angerburg.
W układzie hydrograficznym Pregoły Węgorapa ma status cieku źródłowego, i to lewego. Drugą zdrojnicą jest Instrucz, występujący w opisie czeskim pod postacią Įsrutis i mierzący według wersji angielskiej 101 kilometrów. Obie rzeki schodzą się dopiero na terytorium Rosji, w sąsiedztwie Czerniachowska — miasta, które przed 1945 rokiem nosiło nazwę Insterburg — i od tego węzła płynie już Pregoła. Cały odcinek za granicą przypada na obwód kaliningradzki, określany w polskim opracowaniu mianem obwodu królewieckiego.
Nazewnictwo rzeki jest równie wielojęzyczne jak jej bieg. Rosjanie piszą Анграпа, spotyka się też wariant Анграппа; Niemcy używali formy Angerapp, po litewsku funkcjonuje Angrapė, a w notangijskim, jednym z wygasłych języków pruskich, zanotowano postać Vingrupė.
Niedaleko Węgorzewa koryto rozdziela się na dwa ramiona. Jedno zachowuje nazwę rzeki, drugie nosi miano Kanału Młyńskiego, a po kilku kilometrach oba nurty znów się spotykają.
Poważniejszym rozgałęzieniem jest sztuczny przekop odcinający Wielką Pętlę Węgorapy. To, którą z dwóch dróg uzna się za bieg główny, przekłada się wprost na kilometraż całej rzeki — polskie źródło z tego właśnie powodu podaje dwa równoległe komplety liczb zamiast jednego.
Wśród większych miejscowości leżących nad rzeką po polskiej stronie wymienia się Jakunowo, Ołownik oraz samo Węgorzewo. Tuż przed granicą państwową Węgorapa przyjmuje Gołdapę, a za Mieduniszkami opuszcza Polskę i kieruje się na północ, ku spotkaniu z Instruczem.
Zaraz za granicą rzeka wchodzi w oziorski okręg miejski. Niemiecki opis przypomina, że jego obszar mniej więcej pokrywa się z przedwojennym powiatem Darkehmen, przemianowanym później na Angerapp; ośrodkiem tego terenu jest miasto Oziorsk.
Dalej Węgorapa przecina rejony gusiewski i czerniachowski. W tym drugim wpada do niej Pissa. Poza trzema miastami leżącymi bezpośrednio nad wodą — Węgorzewem po polskiej stronie oraz Oziorskiem i Czerniachowskiem po rosyjskiej — wersja angielska wskazuje nad rzeką również wieś Majakowskoje.
Ostatni akt rozgrywa się pod Czerniachowskiem. Węgorapa łączy się tam z Instruczem i obie nazwy ustępują miejsca jednej: od tego punktu płynie Pregoła.
Długość Węgorapy nie jest wielkością uzgodnioną. Wersje polska, czeska i ukraińska mówią o 172 kilometrach, niemiecka i rosyjska — o 169. Opis angielski w ogóle nie rozstrzyga sporu i wprost odnotowuje, że odległość od źródła do połączenia z Instruczem bywa szacowana na 140, 169 albo 172 kilometry.
Za częścią tych rozbieżności stoi wspomniany przekop. Polskie źródło liczy 172 kilometry wtedy, gdy za bieg główny uznać naturalne koryto — na Polskę przypada w tym wariancie 66 kilometrów. Przy przyjęciu kanału obie wielkości spadają do 139,9 oraz 44 kilometrów. Czeskie opracowanie powtarza dla odcinka polskiego wartość 44 kilometrów, ukraińskie podaje 52, a niemieckie i ukraińskie zgodnie przypisują Rosji 120 kilometrów.
Podobna niepewność dotyczy zlewni. Cztery wersje — polska, czeska, ukraińska oraz rosyjska w części hydrologicznej — operują liczbą 3639 km², natomiast wstęp rosyjskiego artykułu wymienia 3960 km². Zgodność panuje za to co do udziału Polski: 975,6 km².
Rzeka jest wąska. Na odcinku ciągnącym się od Oziorska do ujścia Pissy szerokość mieści się między 5 a 12 metrami, a głębokość waha się od 20 centymetrów do 2 metrów; czeski opis odnosi te same przedziały do całego biegu górnego i środkowego.
Poniżej Pissy, aż po Czerniachowsk, koryto rozrasta się do 7–25 metrów, a woda sięga tam od półtora do trzech metrów. Nurt pozostaje przy tym leniwy — jego prędkość szacuje się na 0,2–0,6 metra na sekundę.
Żegluga na Węgorapie nie istnieje. Ukraiński opis stwierdzał to według stanu na 2008 rok, rosyjski — na 2020.
Woda pochodzi z trzech kierunków naraz: z odpływu Mamr, z opadów deszczu i topniejącego śniegu oraz z zasilania podziemnego.
Pomiary z Bierestowa, punktu oddalonego o trzydzieści kilometrów od połączenia z Instruczem, dają średni roczny przepływ na poziomie 14,5 m³/s. Skrajne wartości rozkładają się przewidywalnie — najniższa, 8,56, przypada na lipiec, najwyższa, 24,7, na kwiecień.
Zimą rzeka staje pod lodem. Pokrywa utrzymuje się przez dwa do trzech miesięcy.
Opracowania polskie i czeskie wskazują cztery największe dopływy: Gołdapę, Kanał Brożajcki, Wiciankę oraz Pisę.
Rosyjski wykaz układa się inaczej. Wymienia Gołdapę i Pissę, ale zamiast Kanału Brożajckiego i Wicianki podaje dwa cieki nieobecne w zestawieniu polskim — Wikę i Szalewkę. Obie listy zgadzają się zatem tylko co do dwóch pozycji.
Gołdapa mierzy 89 kilometrów i uchodzi do Węgorapy tuż przed granicą państwową; według opisu rosyjskiego wypływa z jeziora nazwanego tam Krasnoje, czyli Czerwonym. Pisa, po rosyjsku Pissa, liczy 98 kilometrów i wpada w rejonie czerniachowskim, wyraźnie powiększając koryto poniżej swojego ujścia.
Zarówno po polskiej, jak i po rosyjskiej stronie na rzece stanęły małe elektrownie wodne. Znaczenie historyczne przypisuje się zakładowi w Oziorsku: uruchomiono go w 1880 roku, po latach przerwy przywrócono do pracy w 2000, a jego moc wynosi pół megawata, podawane też jako 500 kilowatów.
W polskiej części zlewni zarejestrowano dwadzieścia cztery zrzuty ścieków. Rozkładają się one na obszar odwadniany przez Gołdapę oraz na zlewnię jeziornego kompleksu Mamr; bezpośrednio do samej Węgorapy trafiają trzy z nich.
Za główne ognisko zanieczyszczeń uchodzi Węgorzewo, skąd do rzeki odprowadzane są ścieki zarówno komunalne, jak i przemysłowe.
Niezależnie od zrzutów o właściwościach wody przesądza to, co dopływa z jezior. Kompleks Mamr, którego zlewnia obejmuje 620,6 km², narzuca rzece swój charakter już na starcie.
Miano rzeki ma rodowód staropruski. Wywodzi się je od słów anguris, oznaczającego węgorza, oraz app — w innej notacji apis — czyli rzeka. Niemieckie opracowanie zapisuje formę wyjściową jako angurgis lub angurys-ape i tłumaczy ją wprost jako rzekę węgorzy.
Obecna polska nazwa jest natomiast stosunkowo młoda. Wprowadzono ją urzędowo w 1949 roku, w miejsce dotychczasowego niemieckiego Angerapp.
Zanim rzeka trafiła do statystyk o zrzutach ścieków, znana była z czegoś zupełnie innego — z obfitości ryb. Niemieckie opracowanie zaznacza jednak, że opinia ta należy już do przeszłości.
W Węgorzewie, wówczas Angerburgu, działała jedna z największych wylęgarni ryb w Europie. Hodowano w niej przede wszystkim sielawy.
Dla wodniaków Węgorapa jest atrakcyjna przede wszystkim po stronie rosyjskiej. Płynie się nią kajakami, pontonami ratunkowymi i zwykłymi łodziami, a napęd motorowy zdarza się rzadziej.
O wartości trasy przesądzają trzy rzeczy: oddalenie koryta od zabudowy, przyroda oraz zachowane fragmentarycznie obiekty poniemieckie — tamy i domy w stanie półruiny.
Termin ma tu znaczenie. Wiosną rzeka niesie więcej wody, a nurt wyraźnie przyspiesza, więc właśnie wtedy spływa się najwygodniej. Odcinek od Oziorska do Czerniachowska kajakarz pokonuje w dobę; łodzią albo pontonem trzeba na to liczyć co najmniej trzy doby.
W rosyjskim państwowym rejestrze wodnym rzeka figuruje pod kodem 01010000212104300010053. Przypisano ją do bałtyckiego okręgu zlewniowego, a jako uczestek wodnogospodarczy wskazano Pregołę; klasyfikacja wiąże ją z dorzeczem Niemna oraz z rzekami zlewiska Morza Bałtyckiego w rosyjskiej, kaliningradzkiej części.
Nazwa wyszła też poza hydrografię. Od Węgorapy wzięła swoje miano rosyjska grupa muzyczna «Анграпа».
Węgorapa uchodzi do: Pregoła.
Opracowano na podstawie artykułu Węgorapa w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, czeskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Węgorapa