| Długość | 210 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 2295 km² |
| Średni przepływ | 15,7 m³/s |
| Uchodzi do | Morze Bałtyckie |
Punkt, w którym zaczyna się Pasłęka, bywa wskazywany na kilka sposobów. Najczęściej powtarzana lokalizacja to teren pod Olsztynkiem, na odcinku między samym miastem a wsią Gryźliny, gdzie woda pojawia się na rzędnej 156,6 m n.p.m. Opracowania niemieckojęzyczne uściślają, że chodzi o Wał Pruski (Preußischer Landrücken) na północ od Olsztynka, a Gryźliny przypisują gminie Stawiguda; ujęcie angielskie rozpina źródlisko wprost pomiędzy Stawigudą a Gryźlinami. W wersji rosyjskiej wysokość zaokrąglono do 156 metrów.
Konkurencyjna wersja przenosi początek rzeki niżej — do sztucznego jeziora Pasłęk, którego lustro leży na wysokości około 153 m n.p.m. Jeszcze inny punkt podaje zestawienie danych podstawowych: Pojezierze Olsztyńskie oraz jezioro Miodówko. Miodówko należy zresztą do zbiorników, przez które Pasłęka faktycznie przepływa, podobnie jak kilka dalszych jezior na jej trasie.
Cały bieg mieści się w województwie warmińsko-mazurskim, w północno-wschodnim krańcu kraju. Trasa prowadzi przez Pojezierze Mazurskie, a w dolnej części wchodzi na Pobrzeże Gdańskie. Opis angielskojęzyczny rozpisuje ten sam obszar na pojezierza olsztyńskie i mrągowskie oraz nadmorski pas gdański, natomiast wersja ukraińska mówi o pojezierzu gdańskim i jeziorach mazurskich. Pasłęka zaliczana jest do rzek pierwszego rzędu.
Na zachód od Ornety rzeka przyjmuje Drwęcę Warmińską, a nieco dalej na północ — Wałszę. Potem mija Braniewo, jedyne miasto wymieniane na jej trasie, i poniżej niego kończy bieg. Odbiornikiem jest Zalew Wiślany, choć część zestawień wskazuje wprost Morze Bałtyckie; samo ujście wypada przy osadzie Ujście.
Rozpiętość podawanych długości jest wyjątkowo szeroka. Publikacje polskie i angielskie mieszczą rzekę w przedziale od 169 do 211 km, tę samą widełkę powtarza wersja ukraińska, opisy rosyjskie mówią o wartości dochodzącej do 210 km, a niemieckie — zaledwie o 145 km. Mapa Podziału Hydrograficznego Polski, przywoływana w danych podstawowych, wskazuje z kolei 186,62 km.
Powierzchnia dorzecza wynosi 2294,5 km² według opracowań polskich; zaokrąglenie do 2295 km² pojawia się w wersjach rosyjskiej i ukraińskiej, natomiast ujęcie angielskie podnosi tę liczbę do 2330 km². Przepływ średni przy ujściu określono na 15,8 m³/s, spotyka się też wartość 15,7 m³/s.
W klasyfikacjach krajowych rzeka wypada wysoko. Wśród cieków pierwszego rzędu ustępuje długością jedynie Wiśle i Odrze, w zestawieniu wszystkich polskich rzek zajmuje 23. pozycję, a mierzona powierzchnią zlewni — 30. W podziale administracyjnym wód jej dorzecze przypisano do obszaru dorzecza Wisły.
Pasłęka przechodzi przez cały ciąg zbiorników. Wykaz otwiera Miodówko, po nim wymieniane są Wymój, Sarąg, Łęguty i Isąg, a zamyka go Jezioro Pierzchalskie — akwen sztuczny, powstały wraz z zaporą elektrowni. Krótsze wyliczenia ograniczają się do czterech nazw: Wymoju, Sarągu, Łęgut i Isągu, pomijając zarówno Miodówko, jak i zbiornik pod Pierzchałami.
Wśród dopływów o randze rzek wymienia się Starą Pasłękę, Wałszę, Giłwę, Jemiołówkę, Marąg i Miłakówkę; Wałsza dołącza z prawej strony. Do kategorii strug zaliczono Bardynkę, Biebrzę, Drwęcę Warmińską, Lipówkę, Łaźnicę, Młynówkę oraz Młyńską Strugę — prawobrzeżne są wśród nich Drwęca Warmińska i Łaźnica. Sieć uzupełniają cieki sztuczne: Kanał Rusy, Kanał Skolity, Kanał Energetyczny i Czerwony Rów, przy czym ostatni z nich figuruje wyłącznie w wykazach polskich.
Niemieckie miano Passarge wywodzone jest z dwóch warstw językowych: pruskiego przyimka pa, znaczącego „przy”, oraz indoeuropejskiego rdzenia ser-, sor- o znaczeniu „płynąć”. Zapisy dokumentowe zmieniały się przez kilka stuleci. Z 1251 roku pochodzi forma que der Seria, rok później notowano Passerie, w 1267 — fluvii dicti Seria, w 1279 — circa Sergiam aquam, w 1327 — zcu dem wasser Serie, a w 1341 — fluvii dicti Passeria. Akt z 1374 roku łączy obie tradycje, wymieniając rzekę jako Passeria alias Seria. Zapis Passerge nosi datę 1507, a forma Passarge ustaliła się około 1790 roku.
Obecną nazwę polską wprowadzono urzędowo w 1949 roku, w miejsce dotychczasowej niemieckiej. Poza polszczyzną rzeka bywa określana litewskim mianem Pasargė, a w rosyjskim i ukraińskim funkcjonuje zapis Пасленка.
Koryto rozdziela dwie krainy historyczne — Warmię oraz Prusy Górne, w opisach angielskojęzycznych utożsamiane z Powiślem. Z tego podziału wyrosła rola polityczna rzeki: przez kilkaset lat wzdłuż niej biegła granica oddzielająca państwo pruskie od Warmii włączonej do Polski. Ujęcie angielskie precyzuje, że po przeciwnej stronie leżały lenna zakonu krzyżackiego i Prus Książęcych, pozostające w zależności od Korony. Rzeka wyznacza zachodni skraj Warmii, a zgodność tej granicy z jej biegiem szacuje się na mniej więcej 90 procent. Wraz z Łyną tworzy parę głównych rzek regionu.
Nad wodą leży Braniewo, dawniej Braunsberg. W lutym 1807 roku, podczas wojen napoleońskich, doszło tu do starcia armii pruskiej z wojskami Napoleona, zakończonego zajęciem miasta przez tych ostatnich. W czasie drugiej wojny światowej rzeka okazała się przeszkodą wodną: forsujące ją oddziały 2. Frontu Białoruskiego stoczyły z Wehrmachtem zacięte walki.
Na rzece wzniesiono pięć siłowni wodnych. Największa stoi w Pierzchałach i osiąga 3,3 MVA; opracowania polskie datują jej budowę na lata 1913–1916, wersja angielska podaje natomiast rok 1936. Wraz z zakładem spiętrzono zbiornik zaporowy liczący 240 ha, nazywany Jeziorem Pierzchalskim albo Zbiornikiem Pierzchalskim.
Elektrownia w Braniewie dysponuje mocą 0,815 MVA. Obiekt w Stygajnach powstał — jak podaje opis angielski — w miejscu niedokończonego niemieckiego jazu. Czwarty zakład nosi nazwę Kormoran i pracuje w Łęguckim Młynie. Piąty, mała elektrownia wodna Kasztanowo, został odbudowany po całkowitym zniszczeniu i ponownie ruszył w 1989 roku; jego moc zainstalowaną określa się na 0,09 MW, spotyka się też zaokrąglenie do 0,1 MW.
Odcinek żeglowny ciągnie się od ujścia, w Nowej Pasłęce, aż po Braniewo — do miejsca położonego poniżej elektrowni. Opisy niemieckie określają długość tej trasy na dziewięć kilometrów liczonych od miasta.
Poniżej Braniewa, aż po Zalew Wiślany, rzeka płynie w obwałowaniu. Powód jest hydrologiczny: dolna Pasłęka pozostaje pod silnym oddziaływaniem zalewu, a zagrożenie powodziowe tworzą tu przede wszystkim wezbrania sztormowe i wywoływana przez nie cofka.
Ochroną objęto nie wybrany fragment doliny, lecz rzekę na całej długości: rozciąga się wzdłuż niej rezerwat przyrody o nazwie Ostoja bobrów na rzece Pasłęce.
Badania z 2007 roku przypisały wodom IV klasę czystości; próbki pobrano dwa kilometry przed ujściem. Raport o stanie środowiska za rok 2011 wykazał już klasę III.
Osobnym zagadnieniem jest ładunek metali wynoszony rzeką do Bałtyku. Dane Inspekcji Ochrony Środowiska za 2012 rok mówią o 5,3 tony cynku, 0,8 tony niklu, 0,6 tony miedzi, 0,5 tony chromu oraz około 300 kilogramach ołowiu.
Pasłęka uchodzi do: Morze Bałtyckie.
Opracowano na podstawie artykułu Pasłęka w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Pasłęka