| Długość | 78,6 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 972 km² |
| Uchodzi do | Odra |
Położenie źródeł opisano w każdej edycji inaczej i różnice te obejmują zarówno wzniesienie, jak i gminę. Wersja polska wskazuje południowo-wschodnie zbocze wzgórza Kłodnik na Przedgórzu Sudeckim, tuż na południowy wschód od wsi Kluczowa, i przypisuje mu wysokość 347 m n.p.m.
Tekst niemiecki wyprowadza rzekę spod wsi Kubice, dawniej Kaubitz, leżącej w gminie Ząbkowice Śląskie — miasto to funkcjonowało niegdyś pod nazwą Frankenstein. Edycja ukraińska przenosi początek jeszcze gdzie indziej, w Góry Dobrzenieckie, na stoki Czerniowej Kopy, między Bobolice w gminie Ząbkowice Śląskie a sąsiednią wieś należącą już do gminy Ciepłowody, i podaje wysokość 340 m n.p.m.
Angielski opis pozostaje przy określeniu najogólniejszym i lokalizuje źródła we Wzgórzach Niemczańskich, stanowiących część Przedgórza Sudeckiego. Tylko to jedno stwierdzenie da się pogodzić ze wszystkimi pozostałymi.
Z przedgórza rzeka schodzi dolinami rozdzielającymi Wzgórza Dębowe i Wzgórza Gumińskie, po czym wychodzi na Nizinę Śląską. Masyw Ślęży pozostawia po lewej ręce, przechodząc jego wschodnią stroną.
Sama góra pojawia się w krajobrazie doliny mniej więcej piętnaście kilometrów poniżej Niemczy — wtedy wznosi się po zachodniej stronie koryta. Dalej rzeka zmierza ku Wrocławiowi; edycja niemiecka określa ten kierunek jako północny, ukraińska jako północno-zachodni, a zgadzają się co do tego, że rdzeń miasta rzeka mija od zachodu.
Nad Ślęzą leży tylko jedno miasto — Niemcza, znana dawniej jako Nimptsch. Wypada ono na odcinku górnym, czyli powyżej miejsca, w którym do rzeki wpada Mała Ślęza. Za najważniejsze ośrodki nad rzeką edycja angielska uznaje, obok Niemczy, także Tyniec nad Ślęzą, Jordanów Śląski oraz Wrocław.
Pozostałe miejscowości to wsie. Powyżej i poniżej Niemczy leżą kolejno Ligota Mała, Przerzeczyn-Zdrój i Podlesie, dalej Wilków Wielki, Sienice oraz Białobrzezie. Środkowy i dolny bieg mijają Jordanów Śląski, Tyniec nad Ślęzą, Borów i Brzezicę, a jeszcze niżej Pasterzyce, Komorowice i wieś Ślęza, noszącą nazwę samej rzeki. Wersja ukraińska uzupełnia tę trasę o Karczowice, Pożarzysko i Boguszyce.
Wyliczenie powiatów podaje wyłącznie edycja ukraińska: koryto przechodzi kolejno przez ząbkowicki, dzierżoniowski, strzeliński i wrocławski, a wszystkie one należą do województwa dolnośląskiego.
Ostatni odcinek rzeka pokonuje sztucznie ukształtowanym korytem, przeciskając się między zachodnimi osiedlami Wrocławia. Do Odry wpada w 261,6 kilometrze jej biegu, poniżej Kozanowa; edycja niemiecka wskazuje jako miejsce ujścia okolice Maślic Małych, dawniej Klein Masselwitz, w dzielnicy Fabryczna. Wysokość ujścia ukraiński opis określa na 110 m n.p.m.
W granicach miasta rzeka pełni funkcję linii rozgraniczającej. Rozdziela Klecinę od Krzyków, Oporów od Grabiszynka oraz od Grabiszyna, oddziela Maślice od Kozanowa, a także wchodzi między Żerniki, Kuźniki i Nowy Dwór. Muchobór jako jedyne z tych osiedli zostaje przecięty, a nie obrysowany.
Wrocławska część zlewni obejmuje 8,47 km², co przy blisko tysiącu kilometrów kwadratowych całego dorzecza stanowi niewielki ułamek.
Status Małej Ślęzy, zwanej po niemiecku Kleine Lohe, nie jest przesądzony. Edycja angielska widzi w niej po prostu najważniejszy dopływ, natomiast niemiecka dopuszcza obie interpretacje i nazywa ją albo największym dopływem, albo prawą rzeką źródłową całego układu.
Za tą drugą możliwością przemawia geografia. Mała Ślęza rozpoczyna się zaledwie dwa kilometry na wschód od źródeł Ślęzy, przy wsi Kobyla Głowa — dawniej Kobelau — w gminie Ciepłowody. Płynie na północny wschód, przechodzi tuż obok Strzelina, znanego jako Strehlen, i osiąga długość mniej więcej czterdziestu dwóch kilometrów.
Obie rzeki spotykają się przy Borowie, zapisywanym niegdyś jako Markt Bohrau. Odcinek Ślęzy powyżej tego połączenia liczy około trzydziestu sześciu kilometrów i dawniej wyodrębniano go pod osobną nazwą Große Lohe, czyli Wielka Lohe.
Licząc od źródeł, pierwsze zasilenie przynoszą Szklarka, Krzywula i Oleszna, wszystkie trzy z lewej strony. Potem następują dwa dopływy prawe — Mała Ślęza, a za nią Żurawka. Zestaw zamyka Kasina, ponownie lewa, uchodząca już na terenie Wrocławia.
W samym mieście Kasina nie jest jedynym takim ciekiem. Do Ślęzy wpadają tam również niewielkie strugi: Olszówka Krzycka, Grabiszynka i Toczek.
Długość rzeki podawana jest w trzech różnych wariantach. Zgodnie 78,6 km wskazują wersje polska, rosyjska i ukraińska, a wartość tę powtarza tabela nad artykułem. Edycja angielska idzie znacznie wyżej, do 84,1 km, natomiast niemiecka zatrzymuje się na około 72 km — rozpiętość między skrajnymi liczbami przekracza więc dwanaście kilometrów.
Powierzchnia zlewni budzi mniej wątpliwości i wynosi 971,7 km², zaokrąglane w tabeli do 972 km². Podobnie rozstrzygnięta jest wysokość ujścia, którą określa się na 110 m n.p.m., podczas gdy dla źródeł konkurują ze sobą wartości 347 i 340 m n.p.m.
Ukraińska edycja dorzuca dwie wielkości, których nie znajdziemy w pozostałych. Odległość mierzona w linii prostej od źródeł do ujścia wynosi 59,00 km, a współczynnik krętości koryta sięga 1,34 — rzeczywista trasa jest zatem o mniej więcej jedną trzecią dłuższa niż dystans, który dzieli oba jej krańce.
Bezpośrednim powodem przebudowy koryta była powódź, która nawiedziła dolinę latem 1926 roku. Odpowiedź na nią rozłożono na trzy sezony: w latach 1929–1931 przeprowadzono szeroko zakrojone prace regulacyjne, obejmujące prostowanie biegu oraz budowę obwałowań. To one w dużej mierze odpowiadają za dzisiejszy, uporządkowany kształt rzeki.
Najstarszy znany zapis hydronimu przynosi bulla wystawiona przez papieża Hadriana IV w 1155 roku, gdzie rzeka figuruje jako Selenza; część badaczy odczytuje ten sam zapis jako Sclenza. Formę Selenza przywołują zgodnie edycje polska, angielska i rosyjska.
Kolejne świadectwo pochodzi z początku XVII wieku. Mikołaj Henel z Prudnika, historyk i regionalista zajmujący się Śląskiem, umieścił rzekę w 1613 roku w swoim opisie geografii regionu zatytułowanym Silesiographia, posługując się łacińskim określeniem Laa fl.
Niemieckie piśmiennictwo utrwaliło przede wszystkim nazwę Lohe, obok której funkcjonowały Große Lohe oraz starsze warianty Lawa, Lau, Slenze i Sclenza. Obecne brzmienie Ślęza zostało wprowadzone urzędowo w 1949 roku i zastąpiło dwie pierwsze z tych form. Hasło poświęcone rzece zamieszczono także w dziesiątym tomie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego, wydanym w Warszawie w 1889 roku.
Edycje angielska i rosyjska wywodzą nazwę od śląskiego słowa oznaczającego miejsce mokre i bagniste. Ten sam rdzeń łączy hydronim z nazwą góry Ślęży, przy czym ortografia obu wyrazów została rozdzielona: rzeka zapisywana jest przez zwykłe z, a masyw przez ż.
Konsekwencje tej etymologii sięgają dalej niż lokalna toponimia. Od nazwy rzeki wyprowadza się prawdopodobnie miano Ślężan, plemienia osiadłego w jej okolicy, a od nazwy plemiennej — określenie całego regionu, czyli Śląska.
Ślęza uchodzi do rzeki Odra.
Opracowano na podstawie artykułu Ślęza w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii niemieckiej, angielskiej, rosyjskiej, ukraińskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Ślęza