| Długość | 110 km |
|---|---|
| Powierzchnia dorzecza | 2000 km² |
| Uchodzi do | Wisła |
Obecna postać nazwy nie jest najstarsza. W zapisach zachowały się trzy warianty wcześniejsze: Radomierza, Radomierz oraz Radomia. Rzece poświęcono osobne hasło w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego — trafiło ono do tomu dziewiątego, obejmującego hasła od Pożajścia do Ruksz, wydanego w Warszawie w 1888 roku, gdzie zajmuje stronę 422.
Tę samą nazwę nosi w Polsce jeszcze jeden ciek, uchodzący nie do Wisły, lecz do Warty. Aby uniknąć pomyłki, obie rzeki odróżnia się zwykle przez dopisanie w nawiasie odbiorcy ich wód.
Do dokumentów Radomka wchodzi w XIII stuleciu. Zachował się akt z 1256 roku, opatrzony w Kodeksie Małopolskim numerem 104: Bolesław, sprawujący wówczas władzę książęcą w Krakowie i Sandomierzu, przyznał klasztorowi w Miechowie prawo do polowania na bobry. Przywilej dotyczył należącej do zakonników osady zapisanej jako Swirczewice — utożsamianej niepewnie ze Świerżami — leżącej dokładnie tam, gdzie rzeka wpada do Wisły.
Początek rzeki znajduje się w Lasach Koneckich, w odległości mniej więcej czterech kilometrów na południe od Przysuchy. Rzędną źródeł określa się na około 310 m n.p.m., a podłoże w tej okolicy budują jurajskie piaskowce oraz iły. Część opisów lokalizuje wypływ oszczędniej, poprzestając na stwierdzeniu, że leży on w sąsiedztwie Przysuchy.
Rzeka kieruje się generalnie ku północnemu wschodowi. Krajobraz, przez który się przebija, jest lekko falisty i w przeważającej części zalesiony, z zabagnionymi obniżeniami wzdłuż koryta; niżej Radomka wkracza już na tereny wyraźnie równinne.
Górny odcinek prowadzi wśród wzniesień Wyżyny Małopolskiej. Poniżej rzeka wchodzi w rozległą pradolinę i tym obniżeniem dociera do Wisły, w rejonie Ryczywołu.
Wysokość samego ujścia bywa podawana rozbieżnie: jedne dane mówią o 160 m n.p.m., inne o 101 m n.p.m. Precyzyjniej wskazano natomiast położenie tego punktu — Radomka zasila Wisłę z lewej strony na jej 431,9 kilometrze, przy wsi Kłoda.
Wykaz osad leżących nad rzeką otwiera Przysucha. Niżej Radomka mija Wieniawę, a po niej Mniszek i Przytyk; na tych czterech nazwach kończą się krótsze wyliczenia. Pełniejsze spisy prowadzą dalej: przez Jedlińsk i Jastrzębię, następnie Brzózę oraz Głowaczów, aż po Ryczywół, za którym pozostaje już tylko odcinek do Wisły.
Przy samym ujściu wymieniana jest ponadto wieś Kłoda.
Uporządkowane od źródeł ku ujściu zestawienie dopływów otwiera Szabasówka, po której następują Wiązownica i Dobrzyca. Środkowy bieg zasilają Ślepotka, Bosak oraz Tymianka. Niżej rzeka odbiera Mleczną, a po niej Jastrzębiankę i Łukawkę; całość zamykają Leniwka oraz Kosionek.
Które z nich zasługują na miano najważniejszych, zależy od zestawienia. Jedno wskazuje cztery — Mleczną, Szabasówkę, Jastrzębiankę i Narutówkę, przy czym ta ostatnia w uporządkowanym spisie w ogóle nie występuje. Inne ogranicza się do dwóch: Mlecznej i Leniwki. Jeszcze inne za główne uznaje dwa dopływy prawe, Szabasówkę i Jabłonicę, choć również Jabłonicy w pełnym wyliczeniu brakuje.
Zaporę usytuowano tuż poniżej miejsca, w którym Radomka odbiera swoje główne prawe dopływy — Szabasówkę oraz Jabłonicę. Konstrukcja jest betonowo-ziemna, a spiętrzenie utworzyło zbiornik leżący w środkowym biegu rzeki, przy Domaniowie.
Prace budowlane trwały od 1996 do 2001 roku. Akwen ciągnie się na jakieś siedem kilometrów, jego szerokość waha się od pół kilometra do dwóch i pół, pojemność sięga 11,5 miliona metrów sześciennych, a przeciętna głębokość wynosi 2,5 metra.
Powierzchnię ocenia się na 5–7 km², przy czym część danych podaje okrągłe 5 km². Rozbieżnie wypada też pozycja zbiornika w regionie: raz opisuje się go jako największy akwen województwa mazowieckiego, raz dopiero jako trzeci pod względem wielkości. Odnotowywane jest również jego wykorzystanie rekreacyjne.
Dolinie towarzyszy gęsta sieć zbiorników wodnych. Ich największe nagromadzenie zaczyna się poniżej ujścia Szabasówki: stawy rozłożone po obu brzegach zajmują tam łącznie mniej więcej 1,3 km². Razem z podmokłymi obniżeniami i otaczającymi je lasami tworzą one układ charakterystyczny dla całego biegu rzeki.
Kompleks leśny otaczający wypływ rzeki objęto ochroną w 1978 roku, powołując rezerwat noszący nazwę Puszcza u źródeł Radomki. Bezpośrednim powodem był stan tamtejszych zbiorowisk leśnych.
Ochrona ma zachować fragment puszczy w postaci możliwie bliskiej naturalnej. W drzewostanie wyróżniają się jodła i buk.
Za główne obciążenie rzeki uznaje się niedostatecznie oczyszczone ścieki komunalne. Wskazywane są przy tym dwa punkty zrzutu: miasto Przysucha oraz wieś Radomia.
W latach dziewięćdziesiątych XX wieku, zanim w pobliżu Radomii uruchomiono oczyszczalnię biologiczną, zawartość fosforanów i azotu azotynowego przekraczała w wodzie dopuszczalne normy kilkakrotnie.
Aż do XIX wieku bieg pozostawał nieuregulowany, a rzeka w wielu miejscach rozdzielała się na kilka odnóg.
Gospodarczo Radomka była wykorzystywana znacznie wcześniej — już w średniowieczu, a ponownie odnotowano to w XVII wieku. Roboty przeprowadzone w latach 1823–1824 sprawiły, że część biegu, licząc od Gorynia, nadawała się do spławu.
Podawana długość rzeki waha się w zaskakująco szerokich granicach. Najbardziej szczegółowy zapis mówi o 115,989 km; obok niego funkcjonują wartości 117,3 km, 106 km oraz 98 km, a zestawienie towarzyszące niniejszemu opisowi zaokrągla ją do 110 km.
Podobnie rzecz się ma z dorzeczem. Najczęściej pisze się ogólnie o powierzchni przekraczającej 2000 km², z zastrzeżeniem, że mieści się ona w całości w granicach Polski; dokładniejszy pomiar daje 2109,5 km². Niezmienna pozostaje natomiast klasyfikacja samej rzeki — we wszystkich ujęciach jest to lewobrzeżny dopływ Wisły, płynący przez Mazowsze.
Radomka uchodzi do rzeki Wisła.
Opracowano na podstawie artykułu Radomka (dopływ Wisły) w polskiej Wikipedii oraz jego odpowiedników w Wikipedii angielskiej, czeskiej, rosyjskiej (CC BY-SA 4.0); dane liczbowe: Wikidane / infoboks polskiej Wikipedii. Pozostałe rzeki: spis rzek Polski.
Rzeki Polski › Radomka